Tuczno położone jest na Pojezierzu Wałeckim, które wyznaczają doliny rzek: Noteci, Gwdy, Drawy, Dobrzycy, Płocicznej i Przyłęgi. Pojezierze to charakteryzuje się dużymi obszarami moreny dennej, poprzecinanymi w okolicy Człopy i Tuczna polami zandrowymi o mało urodzajnych glebach. Przeważają tu liczne wzniesienia porośnięte lasami oraz duża ilość jezior i terenów bagiennych.

Pod lokalizację miasta wybrano teren wypiętrzony znacznie ponad lustra wód i terenów bagiennych. Od wschodu obszar miasta wyznaczyło Jez. Zamkowe; od zachodu Jez. Tuczno, połączone między sobą szeroką strugą. Kolejne akweny znajdowały się od północnego-wschodu oraz po obydwu stronach współczesnej drogi prowadzącej do dworca kolejowego. Dawne wody zajmowały znaczniejsze obszary, poświadczone do dzisiaj rozległymi bagiennymi łąkami i licznymi zastoinami o mocno zarośniętych brzegach .
Przez tak ukształtowany teren prowadzona była droga (z południowego-zachodu na północny-wschód), wykorzystująca brody i naturalne przejścia. Geneza jej sięga przynajmniej wczesnego średniowiecza, kiedy stanowiła część regionalnego układu komunikacyjnego łączącego pobliskie miasta (Człopę, Tuczno, Mirosławiec, Wałcz, Piłę). Po zachodniej stronie tego traktu istnieje wysokie wzgórze (zamkowe) które wykorzystano pod budowę siedziby pierwotnego feudała.
Wiadomo, że na ziemiach dawnego powiatu wałeckiego odkryto szereg grodów, nazywanych “szwedzkimi szańcami” lub “zamkowymi górkami”. Prowadzone tam powierzchniowe badania archeologiczne, (w oparciu o znaleziska) określiły czas powstania na X wiek 6) Najnowsze badania archeologiczne (do AZP) z października 1984 roku7) sprecyzowały, że osadnictwo w rejonie Tuczna nastąpiło nie wcześniej jak w okresie średniowiecza i należy wiązać go z kolonizacją przeprowadzoną tutaj przez ród von Wedel. Osadnictwo to potwierdzone dużą ilością znalezisk kultury materialnej, wykorzystało obszary po zachodniej stronie i na północny zachód od miasta.

Genezę Tuczna łączono dotychczas z grodem który rzekomo miał istnieć na terenach późniejszego zamku . E. Keyser lokalizuje w tym miejscu gród kasztelański z przylegającą
osadą słowiańską. Podobne sugestie do genezy miasta miała J. Myślińska-Szczepaniak , odnotowując za niemieckojęzyczną literaturą przedmiotu, fakt zdobycia (w 1296 roku) przez Hesse von Wedel murowanego domu. Reliktów owego “murowanego domu” pochodzącego rzekomo z 1130 roku nie udało się dotychczas potwierdzić, również podczas prac badawczych i rewaloryzacyjnych prowadzonych na zamku . Brak źródeł pisanych do XIV wieku oraz systematycznie prowadzonych badań archeologicznych, nie pozwala na uściślenie nie tylko tych zapisów.
Około 1300 roku tereny położone pomiędzy rzekami Drawą i Gwdą włączone zostały do Nowej Marchii Brandenburskiej. Fakt ten wywołał ożywioną akcję kolonizacyjną. W okolicy Kalisza Pomorskiego, Tuczna i Mirosławca, nadania otrzymał rycerski ród von Wedel (wywodzący się spod Hamburga). Z biegiem czasu nastąpiło spolszczenie tego rodu, a późniejsi jego potomkowie dołączyli do nazwiska człon przyjęty od nazwy miasta - Tuczyńscy.
Z rodziną von Wedel należy wiązać rozwój Tuczna, Kalisza Pomorskiego i Mirosławca. Najstarsza źródłowa wzmianka określająca Tuczno mianem “civitas” pochodzi z 1306 roku Wspominano ponadto o proboszczu, sześciu rajcach i mieszczanach. Można więc wnosić, że ówczesne Tuczno było zespołem miejskim z kościołem . Kiedy w 1331 roku z rąk braci Ludwika i Lambrechta ( braci) von Wedel otrzymało kolejny przywilej, bezsprzecznie było już miastem, a nowy akt miał na celu poprawienie warunków jego rozwoju. Określono w nim brandenburskie prawa miejskie a w nadaniach wymieniono 175 łanów, z których pięć należało do kościoła, 60 do miasta oraz 110 indywidualnych przeznaczonych dla mieszczan. (Mieszczańskie łany można było zbywać łącznie z domem). Przywilej ten opisał granice miasta wyznaczonego w terenie określonymi kępami drzew.

Z dokumentu dowiadujemy się, że istniały tu cztery gildie podległe prawodawstwu brandenburskiemu.
Przywilej ten nie można jednak utożsamiać z datą lokacji, a jedynie z aktem regulującym stosunki prawne i własnościowe w istniejącym już od 1306 roku “civitas”

Nie popełnimy błędu wiążąc organizację przestrzenną i budowę miasta z pierwszą połową XIV wieku. Istniał już kościół a od 1338 roku rozpoczęto budowę zamku. W 1375 roku określony on został (przez cesarza Karola IV) jako jeden z dwunastu najsilniejszych obiektów militarnych zlokalizowanych na wschód od linii Odry . Około 1400 roku otoczono go 25 metrowej szerokości fosą, która z trzech stron oblewać miała wzgórze zamkowe. Nie wiemy czy fosa taka istniała od strony miasta . Zamek strzegł natomiast przeprawy prowadzonej przesmykiem pomiędzy jeziorami, a jednocześnie nadzorował trakt prowadzący z Człopy do Mirosławca.

[Rys.1. Tuczno w okresie średniowiecza.]